پس محاسبه شونده نفس توست كه خوب و بد اعمالت را در خود ذخيره مىكند و فرداى قيامت خداوند متعال دستور مىدهد كه : « اقرا كتابك كفى بنفسك اليهم عليك حسيبا . » « 1 » كتاب نفس خود را بخوان كه امروز براى رسيدگى به اعمالت كافى است . و آنچه كه مورد محاسبه قرار مى گيرد اعمال بنده و شماست اگرچه خداوند نيات مخفى مارا محاسبه مىكند اما به رخ ما نمى كشد و نزد حسابگران قيامت ما را رسوا نمى كند اما اعمال ما راكه در منظر فرشتگان واقع شده به حساب مى كشد حتى مثقال ذره خير وشر احصاء مىشود . به گونه اى كه گنه كاران در قيامت زبان مى گشايند : « يا ويلتنا ! ما ل هذا الكتاب لا يغادر صغيره و لا كبيره الا احصيها و وجدوا ما عملوا حاضرا و لا يظلم ربك احدا . » « 2 » واى بر ما ! اين چه دفترى است كهريز و درشت اعمال ما در آن شماره شده و آنچه را در دنيا انجام داديم دقيقا در نزد خود حاضر يافتيم براستى كه پروردگار تو به احدى ظلم نمىكند . پس اى عزيز ! حال كه ريز و درشت اعمال ما ثبت و ضبط مىشود و تحت مراقبت شديد ماموران الهى و مشاهده عينى خداى متعال هستيم سعى كنيم يك لحظه از نفس خود غافل نباشيم و همواره پليس درون خود باشيم . اين مراقبت سرانجام نفس را از بديها بازمى دارد و به انجام كارهاى خوب علاقمند مى سازد و لذت خوبيها را نيز به او مى چشاند تا جاييكه در انجام كار خير حريص مىشود . پس محاسبه و مراقبه اثر تربيتى خوبى در همين دنيا بر نفس ما دارند و تنها به دادگاه عدل الهى در قيامت محدود نمى شوند . برخيز و قدر لحظه هاى زندگى ات را بدان و در اصلاح نفس خود كوشا باش كه فردا بسى دير است . اى كه دستت مى رسد كارى بكن * پيش از آن كز تو نيايد هيچ كار شرايط محاسبه : محاسبه و مراقبه زمانى مطلوب و تاثيرگذار است كه از شرايط زير برخوردار باشد : 1 - همواره خود را در برابر خدا ديدن انسان بايد بداند كه خداوند متعال حاضر و ناظر اعمال اوست و ظاهر و باطن او را مى بيند . تقويت اين حالت در نفس موجب مىشود كه همواره كارهاى خوب و مورد رضايت خدا را انجام دهد و از بديها پرهيز كند . پس اى عزيز ! تقوا پيشه كن كه تقوا همان برحذر داشتن نفساز كارهايى است كه رضاى خداى متعال در آن نيست و فرداى قيامت را امروز ببين زيرا

--> ( 1 ) - صحيفه سجاديه - دعاى هشتم ( 2 ) - مصباح الشريعه - باب 10